مقدمه برنامه

درود بر شما، شنوندگان، بینندگان و همراهان وفادار رادیو آموزش فیزیک.

امروز در فصل هفتم این برنامه، افتخار داریم میزبان یکی از صنعتگران پرتلاش کشور باشیم تا گفت‌وگویی ویژه درباره رشته تخصصی و صنعت ایشان داشته باشیم.

از آنجا که مهمان عزیز ما فردی بسیار پرکار و پرتلاش هستند، ما در یک روز تعطیل خدمت ایشان رسیدیم. انجام این پروژه برای صنعت کشور ارزش فراوانی دارد و از اینکه ایشان فرصت روز تعطیل خود را در اختیار رادیو آموزش فیزیک قرار دادند، صمیمانه سپاسگزاریم.

در ابتدای برنامه از ایشان خواستیم خود را معرفی کنند و درباره آغاز فعالیت حرفه‌ای‌شان توضیح دهند.

در آغاز این گفت‌وگو، از ایشان خواستیم خود را معرفی کنند و از نقطه آغاز مسیر حرفه‌ای‌شان بگویند.

همین چند جمله، در ظاهر کوتاه است؛ اما پشت آن نزدیک به پنجاه سال تجربه، آزمون، تولید، مدیریت و حضور مستمر در یکی از قدیمی‌ترین صنایع نساجی کشور قرار دارد؛ تجربه‌ای که نسل‌های مختلف فعالان صنعت جوراب‌بافی می‌توانند از آن بهره ببرند.

این گفت‌وگو تنها روایت زندگی یک صنعتگر نیست؛ بلکه تلاشی است برای ثبت بخشی از تاریخ صنعت ایران از زبان کسی که سال‌ها آن را از نزدیک زندگی کرده است.

در ادامه این مجموعه، مهندس محسن سماواتیان از تجربه‌های خود درباره تحولات صنعت جوراب‌بافی، فناوری، تولید، چالش‌های صنعت و آینده این حوزه سخن خواهد گفت؛ موضوعاتی که می‌تواند برای دانشجویان، مهندسان، تولیدکنندگان و علاقه‌مندان صنعت، آموزنده و الهام‌بخش باشد.

دوران کودکی

وقتی به سابقه نزدیک به نیم‌قرن فعالیت مهندس محسن سماواتیان در صنعت جوراب‌بافی نگاه می‌کنیم، این پرسش به‌طور طبیعی مطرح می‌شود که آغاز این مسیر از کجا بوده است؟ آیا از همان دوران کودکی به صنعت علاقه داشت یا زندگی او مسیر دیگری را برایش رقم زد؟

در ابتدای گفت‌وگو از او خواستیم کمی از دوران کودکی خود بگوید؛ از روزهایی که هنوز خبری از صنعت، تولید و مدیریت نبود.

اما پاسخ او، برخلاف انتظار، بسیار صادقانه و بی‌تکلف بود.

او معتقد است مسیر رسیدن به صنعت، یک تصمیم از پیش تعیین‌شده نبود؛ بلکه نتیجه تجربه‌هایی بود که در طول سال‌های نوجوانی و جوانی شکل گرفت.

عشق به فوتبال

وقتی صحبت به بازی‌های دوران کودکی رسید، خاطرات رنگ دیگری به خود گرفت. از او پرسیدیم چه بازی‌هایی بیشتر دوست داشت؟

فوتبال برای او فقط یک سرگرمی نبود؛ بخش مهمی از اوقات فراغتش را تشکیل می‌داد. فوتبال محله، فوتبال مدرسه و هر فرصتی که برای دویدن دنبال توپ فراهم می‌شد.

وقتی از او پرسیدیم: «پس شما فوتبالیست هم بودید؟»

مدرسه و درس

صحبت که به درس و مدرسه رسید، او بدون هیچ تلاشی برای ساختن تصویری ایده‌آل از گذشته خود، با صداقت از دوران تحصیلش گفت.

از او پرسیدیم به کدام درس علاقه بیشتری داشت.

او توضیح می‌دهد که در آن سال‌ها، فضای خانواده‌ها با امروز تفاوت زیادی داشت. کمتر کسی از دانش‌آموز می‌پرسید به چه رشته یا چه درسی علاقه دارد و هدف بیشتر، به پایان رساندن دوره تحصیل بود.

با وجود این، از معلمان خود به نیکی یاد می‌کند و می‌گوید همیشه معلم‌های خوبی داشته است.

جمع‌بندی

شاید کمتر کسی در آن روزها تصور می‌کرد نوجوانی که بزرگ‌ترین دغدغه‌اش رسیدن زودتر به مدرسه برای فوتبال بازی کردن بود، چند دهه بعد به یکی از چهره‌های شناخته‌شده صنعت جوراب‌بافی ایران تبدیل شود.

اما زندگی همیشه از مسیرهای غیرمنتظره عبور می‌کند و همین ویژگی، روایت زندگی انسان‌ها را ماندگار و الهام‌بخش می‌سازد.

ورود به بازار کار

با شنیدن خاطرات دوران مدرسه، شاید این تصور شکل بگیرد که نوجوانی که بیشتر به فوتبال علاقه داشت تا درس، بعدها نیز مسیر زندگی‌اش را بر اساس همان علاقه‌ها انتخاب کرده است.

اما مسیر زندگی مهندس محسن سماواتیان، داستان دیگری را روایت می‌کند.

از او پرسیدیم پس از پایان دوران دبیرستان، چگونه وارد دنیای صنعت شد و آشنایی او با صنعت جوراب‌بافی از کجا آغاز شد.

او حدود یک سال در بخش فروش فعالیت کرد؛ تجربه‌ای که نخستین حضور او در بازار کار بود، اما خیلی زود احساس کرد این مسیر پاسخگوی روحیاتش نیست.

همین نگاه، مسیر زندگی او را از یک شغل معمولی به سوی فعالیتی سوق داد که در آن احساس ارزش‌آفرینی می‌کرد.

او دلیل این علاقه را نه درآمد بیشتر می‌داند و نه آسان‌تر بودن کار.

او تجربه فروشندگی را نیز با تولید مقایسه می‌کند.

با این حال تأکید می‌کند که این برداشت، صرفاً بر اساس روحیات شخصی خودش بوده است.

آرزوی معلم شدن

تا اینجا، مهندس محسن سماواتیان از ورود اتفاقی خود به صنعت جوراب‌بافی و علاقه‌اش به تولید سخن گفته بود. اما یک پرسش اساسی همچنان باقی مانده بود؛ ریشه این نگاه از کجا آمده است؟

این پرسش را با او در میان گذاشتیم. او پاسخ را نه در یک اتفاق خاص، بلکه در فضای خانواده و شیوه تربیتش جست‌وجو می‌کند.

به گفته او، هر انسانی تا حد زیادی محصول محیطی است که در آن رشد می‌کند؛ خانواده، فرهنگ و ارزش‌هایی که هر روز با آن‌ها زندگی کرده است.

مطالعه برای او صرفاً وسیله‌ای برای گذراندن امتحان نبود، بلکه بخشی از شکل‌گیری جهان‌بینی و نگرش او به زندگی محسوب می‌شد.

پدر و مادر؛ الگوی یادگیری

وقتی صحبت از نقش خانواده در شکل‌گیری شخصیت مهندس محسن سماواتیان می‌شود، او بیش از آنکه از تحصیلات رسمی والدینش سخن بگوید، از فرهنگ مطالعه در خانه یاد می‌کند.

پدر و مادر او، متولد دهه ۱۳۱۰، تنها تا شش کلاس ابتدایی تحصیل کرده بودند؛ موضوعی که در آن دوران، برای بسیاری از خانواده‌های ایرانی امری طبیعی محسوب می‌شد.

اما آنچه این خانواده را متمایز می‌کرد، علاقه همیشگی به یادگیری و مطالعه بود.

مادری که هنوز کتاب می‌خواند

مهندس سماواتیان با افتخار از مادرش یاد می‌کند و می‌گوید:

او توضیح می‌دهد که مطالعه برای مادرش یک سرگرمی یا عادت مقطعی نیست؛ بلکه بخشی از شیوه زندگی اوست.

پدر خانواده نیز تا زمان درگذشتش در سال ۱۳۷۹، همین روحیه را داشت و فضای خانه همیشه با کتاب و مطالعه پیوند خورده بود.

مطالعه؛ یک سبک زندگی

به گفته مهندس سماواتیان، شاید همین عادت مداوم به مطالعه، یکی از دلایل شادابی، آگاهی و پویایی مادرش در این سنین باشد.

در این لحظه از گفت‌وگو، نمی‌توان از تحسین چنین خانواده‌ای چشم پوشید؛ خانواده‌ای که نشان می‌دهد عشق به یادگیری، وابسته به مدرک دانشگاهی نیست، بلکه ریشه در فرهنگ زندگی دارد.

جمع‌بندی

این بخش، نقطه اتصال سه عنصر مهم در زندگی مهندس محسن سماواتیان است: خانواده، مطالعه و مسئولیت اجتماعی. همین سه مؤلفه، بدون شعار و اغراق، توضیح می‌دهند که چرا او تولید را نه فقط به‌عنوان یک شغل، بلکه به‌عنوان راهی برای اثرگذاری بر جامعه انتخاب کرد.

سال‌های نوجوانی و تحولات ایران

گفت‌وگو آرام‌آرام از فضای خانواده فاصله می‌گیرد و به سال‌های نوجوانی مهندس محسن سماواتیان می‌رسد؛ سال‌هایی که هم‌زمان با یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران بود.

پس از دریافت دیپلم، این پرسش مطرح شد که آیا قصد ادامه تحصیل داشت یا خدمت سربازی را انتخاب کرده بود؟

او در پاسخ، ابتدا فضای آن روزها را ترسیم می‌کند.

به گفته او، از حدود سال‌های ۱۳۵۱ و ۱۳۵۲، یعنی زمانی که تنها چهارده یا پانزده سال داشت، نسبت به رویدادهای اجتماعی و سیاسی بی‌تفاوت نبود و اخبار و تحولات کشور را با دقت دنبال می‌کرد.

نگاه به تولید

مهندس سماواتیان توضیح می‌دهد که همین فضای فکری، به‌تدریج بر انتخاب‌های آینده‌اش نیز اثر گذاشت.

از او پرسیدیم آیا از همان زمان، این نگاه چندبعدی در ذهنش شکل گرفته بود؟

فراتر از کسب درآمد

او در ادامه، فلسفه کاری خود را چنین توصیف می‌کند:

در این بخش، تصویری روشن‌تر از جهان‌بینی او شکل می‌گیرد؛ انسانی که از همان سال‌های جوانی، تولید را تنها یک فعالیت اقتصادی نمی‌دید، بلکه آن را مسئولیتی اجتماعی می‌دانست.

جمع‌بندی

همین نگاه، بعدها به یکی از پایه‌های اصلی مسیر حرفه‌ای مهندس محسن سماواتیان در صنعت جوراب‌بافی ایران تبدیل شد؛ نگاهی که در آن، تولید فقط ساخت یک محصول نیست، بلکه مشارکت در پیشرفت جامعه و خلق ارزش برای دیگران است.

تولید؛ فراتر از اقتصاد

هرچه گفت‌وگو پیش می‌رود، بیشتر روشن می‌شود که مهندس محسن سماواتیان هیچ‌گاه تولید را صرفاً یک فعالیت اقتصادی ندیده است.

او توضیح می‌دهد که از همان سال‌های جوانی، نگاهش به تولید فراتر از سودآوری بود.

به اعتقاد او، حتی یک واحد تولیدی کوچک نیز می‌تواند نقشی بزرگ در جامعه ایفا کند؛ از ایجاد اشتغال گرفته تا تولید کالای باکیفیت، رعایت انصاف در قیمت‌گذاری و احترام به حقوق مصرف‌کننده.

از نگاه او، کار زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان احساس کند نتیجه تلاشش به بهبود زندگی دیگران کمک می‌کند.

ترکیب این سه عامل، به تدریج مسیر حرفه‌ای او را شکل داد و زمینه‌ساز سال‌ها فعالیت مستمر در صنعت جوراب‌بافی ایران شد.

این مسیر آموزشی، نشان‌دهنده توجه خانواده به یادگیری، توسعه فردی و کسب دانش در کنار فعالیت‌های حرفه‌ای است.

این رتبه به او اجازه می‌داد در شهرهایی نزدیک محل زندگی خود، مانند قزوین یا دیگر مناطق مرکزی کشور خدمت کند.

اما تصمیم او متفاوت بود.

به همین دلیل، استان سیستان و بلوچستان و شهر سراوان، در نزدیکی مرز پاکستان، را برای خدمت انتخاب کرد.

او به یاد می‌آورد که گروه‌های درمانی با خودروهای مجهز به دنده‌کمک راهی روستاهای دورافتاده می‌شدند؛ مکان‌هایی که گاه تنها چند خانوار در کپرهای ساده زندگی می‌کردند.

به گفته او، بسیاری از مسیرها آن‌قدر دشوار بودند که خودروهای معمولی امکان عبور از آن‌ها را نداشتند.

برخی از این روستاها تنها چند خانوار جمعیت داشتند، اما گروه درمانی برای همان تعداد اندک نیز مسیرهای طولانی و دشوار را طی می‌کرد.

وقتی از او پرسیدیم آیا مردم برای این خدمات هزینه‌ای پرداخت می‌کردند، پاسخ کوتاه و روشن بود.

او توضیح می‌دهد که سختی‌های شخصی، در برابر شرایط زندگی مردم آن منطقه، چندان به چشم نمی‌آمد.

او همچنین از جاده‌هایی یاد می‌کند که گاهی با سنگ بسته می‌شدند و رفت‌وآمد در آن‌ها همیشه با آرامش همراه نبود.

با این حال، خودروهای گروه درمانی برای مردم منطقه شناخته‌شده بودند و مأموریت آن‌ها فقط درمان بیماران بود؛ موضوعی که امکان ادامه خدمت را فراهم می‌کرد.

او حتی تجربه سال‌های خدمت در بلوچستان را با فعالیت در تولید مقایسه می‌کند و می‌گوید:

از او می‌پرسیم:

به نظر خودتان، شما کار را انتخاب کردید یا کار، شما را؟

او با لبخندی آرام پاسخ می‌دهد:

او تأکید می‌کند که مسیر حرفه‌ای‌اش، نتیجه علاقه و تصمیم شخصی بوده است، نه الزام‌های خانوادگی.

از نگاه او، علاقه و جهان‌بینی هر فرد، نقش مهمی در انتخاب مسیر زندگی دارد و نمی‌توان انتظار داشت همه اعضای یک خانواده، راهی یکسان را دنبال کنند.

او تأکید می‌کند که هیچ مانعی هم وجود نداشت و پدرش هرگز فرزندان خود را به انتخاب مسیر خاصی مجبور نمی‌کرد.

گویی پس از گذشت دهه‌ها، زندگی دوباره او را به همان محله‌های قدیمی بازگردانده است.

این جمله، شاید بهترین توصیف از نگاه او به مفهوم تربیت باشد؛ نگاهی که رفتار را مؤثرتر از هر توصیه و سخنرانی می‌داند.

وقتی از پدرش سخن می‌گوید، پیش از هر چیز از تلاش، صداقت و پشتکار او یاد می‌کند؛ ویژگی‌هایی که هر روز در برابر چشمان فرزندان قرار داشت.

به باور او، همین آرامش و شیوه زندگی، بیش از هر آموزش مستقیمی بر شخصیت فرزندان اثر گذاشت.

از نگاه مهندس سماواتیان، ارزش‌هایی مانند درستکاری، امانت‌داری، دینداری، مسئولیت‌پذیری و احترام به دیگران، بیش از آنکه آموزش داده شوند، در رفتار پدر و مادر دیده می‌شدند.

فرزندان نیز همان رفتارها را مشاهده می‌کردند، به آن‌ها اعتماد می‌کردند و به‌تدریج همان ارزش‌ها را در زندگی خود به کار می‌گرفتند.

از نگاه او، هیچ‌کدام از این عوامل به تنهایی تعیین‌کننده نیستند؛ بلکه هر کدام بخشی از مسیر رشد و شکل‌گیری شخصیت را می‌سازند.

او درباره تجربه شخصی خود نیز با صراحت سخن می‌گوید.

به جای تمرکز بر دشواری‌های تولید، تلاش کرده است فرصت‌های رشد را ببیند و از خودِ فرآیند کار و تولید لذت ببرد.

در این نگاه، موفقیت تنها با میزان درآمد یا توسعه کسب‌وکار سنجیده نمی‌شود؛ بلکه کیفیت کار، آرامش وجدان، صداقت در عمل و احساس مفید بودن نیز بخش مهمی از آن را تشکیل می‌دهد.

همین نگرش، به فعالیت حرفه‌ای او معنایی فراتر از یک شغل بخشیده است.